İfadeye çağrıldım: karakolda ve savcılıkta haklarım, şüpheli mi tanık mı, avukat şart mı?

Karakol veya savcılıktan gelen "ifadeye gelin" çağrısı bir suçlama değil, soruşturmada dinlenme davetidir; ancak hangi sıfatla çağrıldığınız çok önemlidir. Müşteki/mağdur: şikâyet eden sizsiniz. Tanık: olayı gören kişisiniz; doğru söylemek zorundasınız (yalan tanıklık suçtur), kendinizi veya yakınınızı suçlayacak sorulara cevap vermeme hakkınız vardır (CMK m.48). Şüpheli: hakkınızda suç iddiası vardır; en geniş haklar bu sıfattadır. Çağrıda sıfat yazmıyorsa arayıp sorun; "sadece bilgi alacağız" denilen ifadeler çoğu zaman şüpheli ifadesidir.

Şüpheli olarak haklarınız (CMK m.147)

İfade öncesi size şu haklar söylenmek zorundadır: isnat edilen suçun anlatılması; müdafi (avukat) seçme ve avukat gelene kadar beklenmesi; avukat tutacak durumunuz yoksa baro tarafından ücretsiz CMK avukatı atanması; yakınınıza haber verilmesi; susma hakkı (yalnızca kimlik bilgilerini vermek zorundasınız); lehinize delil sunma ve gösterme. Susmak aleyhinize delil değildir. Avukat istediğinizde ifade avukat gelmeden alınamaz; alınırsa hükme esas olmaz (m.148/4). Yorgunluk, tehdit, vaat, yanıltma ile alınan ifade geçersizdir (m.148).

İfade tutanağı

Söylediklerinizin doğru yazılıp yazılmadığını okumadan imzalamayın; yanlış varsa düzelttirin, düzeltilmezse "okudum, şu kısımlar beyanımı yansıtmıyor" şerhi düşün veya imzalamayın (imzadan kaçınma tutanağa yazılır, aleyhinize sonuç doğurmaz). Tutanağın bir örneğini isteyin. Karakolda ifade yalnızca savcı talimatıyla alınır; asıl ifade savcılıkta veya mahkemede verilir, karakol ifadesini sonradan değiştirebilirsiniz ama tutarsızlık sorulur.

Gözaltı

Gözaltı süresi yakalama anından itibaren 24 saat (yol süresi hariç en fazla 12 saat ek), toplu suçlarda savcı kararıyla 3 gün uzatılabilir (m.91). Gözaltında sağlık kontrolü (adli rapor) zorunludur; darp izi varsa doktora söyleyin. Gözaltı kararına ve uzatmaya karşı sulh ceza hâkimine itiraz mümkündür. Serbest bırakılmanız dosyanın kapandığı anlamına gelmez.

Sonrası: dosya ne olur?

Savcı ya kovuşturmaya yer olmadığına (takipsizlik) karar verir ya da iddianame düzenler; iddianameyi mahkeme kabul ederse dava açılır. Bazı suçlarda önce uzlaştırma (m.253) teklif edilir; uzlaşırsanız dava açılmaz veya düşer. Dosyanızı e-Devlet → UYAP Vatandaş → "Soruşturma dosyalarım"dan takip edin; takipsizlik kararına 2 hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (m.173).