Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) nasıl alınır, yasal miras payları nedir?

Mirasçılık belgesi (halk arasında veraset ilamı), ölen kişinin (miras bırakan) mirasçılarını ve paylarını gösteren belgedir (TMK m.598); tapu, banka, araç ve SGK işlemleri için gerekir. 2011'den beri noterden aynı gün alınabilir; e-Devlet → Mirasçılık Belgesi Başvurusu ile de nüfus kayıtlarından otomatik düzenlenir. Noter, kayıtların yetersiz olduğu hallerde (yabancılık unsuru, vasiyetname, evlatlık, nüfus kaydında çelişki, mirasçının gaipliği) belge veremez; o zaman sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Belge, aksi ispat edilene kadar geçerlidir; yanlışsa iptali her zaman dava edilebilir.

Zümre sistemi: kimler mirasçı?

1. zümre — altsoy: çocuklar eşit pay alır; ölmüş çocuğun payı kendi çocuklarına (torunlara) geçer (m.495). Evlilik içi, evlilik dışı (soybağı kurulmuş) ve evlatlık çocuklar eşittir; evlatlık, evlat edinenin mirasçısıdır, evlat edinen evlatlığın mirasçısı değildir. 2. zümre — anne, baba ve onların altsoyu: altsoy yoksa miras anne ve babaya yarı yarıya; ölmüşlerse kardeşlere ve yeğenlere (m.496). 3. zümre — büyükanne ve büyükbabalar ve altsoyları (amca, hala, dayı, teyze ve çocukları) (m.497). Bir zümrede mirasçı varsa sonraki zümre pay alamaz. Kimse yoksa miras Devlete geçer (m.501).

Sağ kalan eşin payı (m.499)

Eş, hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre pay alır: altsoyla birlikte 1/4; anne-baba zümresiyle birlikte 1/2; büyükanne-baba zümresiyle birlikte 3/4; hiçbiri yoksa tamamı. Örnek: eş ve iki çocuk kaldıysa eş 1/4, çocuklar 3/8'er alır. Bu yasal paydan ayrı olarak eş, önce evlilik mal rejimi tasfiyesinden (edinilmiş malların yarısı) alacağını alır; miras kalan kısımdan hesaplanır. Boşanma davası sürerken ölüm olursa eş, kusurlu olduğu ispatlanmadıkça mirasçı kalır (m.181). Nikâhsız birliktelikte ("imam nikâhı") eş mirasçı değildir.

Tereke ve borçlar

Miras, ölüm anında kendiliğinden ve bütün olarak mirasçılara geçer (m.599): mallar kadar borçlar da. Mirasçılar terekenin borçlarından şahsi malvarlıklarıyla ve müteselsilen sorumludur (m.641); borç, malı aşıyorsa mirasın reddi düşünülmelidir. Miras bırakanın vergi, SGK ve kredi borçları için alacaklılar mirasçılara icra takibi başlatabilir; ancak belge gelmeden önce mirasçı sıfatını kabul eden davranışlardan (tereke malını satmak, banka hesabını boşaltmak) kaçınılmalıdır.

Miras dışı kalan ödemeler

SGK ölüm aylığı mirasa girmez; hak sahiplerine (eş, çocuk, anne-baba) kanundaki oranlarla bağlanır ve e-Devlet'ten başvurulur. Hayat sigortası tazminatı, poliçede lehtar belirtilmişse lehtara ödenir, tereke dışıdır. BES birikimi, lehtar belirtilmişse ona, yoksa yasal mirasçılara ödenir. Kıdem tazminatı ise mirasçılara ödenir ve terekeye girer.