Saklı pay, tenkis davası ve vasiyetname: miras bırakan malını istediğine verebilir mi? Veraset vergisi
Kimlerin saklı payı var ve oranı (altsoy 1/2, anne-baba 1/4, eş), saklı payı aşan vasiyet ve bağışlara karşı tenkis davası (1 yıl / 10 yıl), vasiyetname türleri ve geçerlilik, mirasçılıktan çıkarma, veraset ve intikal vergisi beyanı (4 ay) ve muafiyet.
İlgili mevzuat: TMK m.505–506 (saklı pay)TMK m.510–513 (mirasçılıktan çıkarma)TMK m.531–541 (vasiyetname türleri)TMK m.560–571 (tenkis davası)7338 s. VİVK m.4, m.9 (istisna ve beyan süresi)
Miras bırakan sağlığında malını dilediğine verebilir ve vasiyetname ile mirasını dilediği gibi paylaştırabilir; ancak bazı yakınlarının saklı payı vardır (TMK m.505–506): bu pay, vasiyet veya bağışla ellerinden alınamaz. Saklı paylı mirasçılar: altsoy (çocuk, torun): yasal payının yarısı; anne ve baba: yasal payının dörtte biri; sağ kalan eş: altsoy veya anne-baba ile birlikteyse yasal payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçü. Kardeşlerin saklı payı 2007'den beri yoktur. Saklı payların dışında kalan kısım "tasarruf edilebilir kısım"dır; miras bırakan bunu serbestçe bırakabilir.
Tenkis davası
Miras bırakan saklı payı aşan vasiyet veya sağlararası bağış (özellikle ölümden önceki son bir yıl içindeki bağışlar ve saklı payı bertaraf amacıyla yapılanlar, m.565) yapmışsa, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile aşan kısmın indirilmesini ister (m.560). Süre: mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten 1 yıl, her halde vasiyetname açılmasından veya diğer tasarruflarda ölümden itibaren 10 yıl (m.571). Dava, asliye hukuk mahkemesinde, miras bırakanın son yerleşim yerinde açılır. Tenkis, gerçek satışlara uygulanmaz; "satış görünümlü bağış" ise ayrı bir dava olan muris muvazaası (tapu iptali) yoluyla ele alınır ve orada saklı pay sınırı yoktur, mirasçı payının tamamını ister.
Vasiyetname türleri ve geçerlilik
Resmî vasiyetname (m.532): noterde veya sulh hâkimi önünde iki tanıkla; en güvenli yol. El yazılı vasiyetname (m.538): baştan sona miras bırakanın kendi el yazısıyla, yıl-ay-gün tarihli ve imzalı; bilgisayar çıktısı, başkasının yazdığı veya tarihi eksik olan geçersizdir; notere veya sulh mahkemesine saklanmak için bırakılabilir, mecburi değildir. Sözlü vasiyetname (m.539): yalnızca ölüm tehlikesi, savaş, salgın gibi olağanüstü hallerde iki tanığa. Vasiyetname yapabilmek için 15 yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip olmak yeterlidir. Ölümden sonra vasiyetname, bulan kişi tarafından sulh hukuk mahkemesine teslim edilir; mahkeme mirasçıları çağırarak açar (m.595–596). Vasiyetnamenin iptali (ehliyetsizlik, şekil eksikliği, baskı) için öğrenmeden itibaren 1 yıl içinde dava açılır (m.559).
Mirasçılıktan çıkarma
Miras bırakan; mirasçının kendisine veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi (bakmama, ilgilenmeme) halinde, sebebini vasiyetnamede açıkça belirterek saklı paylı mirasçıyı mirastan çıkarabilir (m.510). Sebep ispat edilemezse çıkarma yalnızca tasarruf edilebilir kısım için geçerli olur, saklı pay verilir (m.512). Ayrıca borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoy, saklı payının yarısı için, çocuklarına bırakılmak kaydıyla mirastan çıkarılabilir (m.513).
Veraset ve intikal vergisi
Miras kalan mallar için mirasçılar, ölümden itibaren 4 ay içinde (ölüm yurt dışında olduysa 6 ay) vergi dairesine veya e-Devlet üzerinden beyanname verir (VİVK m.9). Her mirasçının payı için istisna tutarı vardır (eş ve çocuklar için ayrı ayrı; her yıl yeniden değerlemeyle artar, güncel tutarı GİB'den kontrol edin); istisnayı aşan kısım %1'den başlayan artan oranlı tarifeye göre vergilenir ve 3 yılda, yılda iki taksitle ödenir. Beyan verilmese de tapu intikali ve banka ödemeleri için "ilişik kesme belgesi" gerekir; geç beyanda usulsüzlük cezası uygulanır. Sağlararası bağışlar da (ivazsız intikal) aynı kanuna tabidir ancak istisnası ve oranı farklıdır.
Sık sorulan sorular
Babam her şeyi kardeşime vasiyet etmiş, hiç hakkım yok mu?
Saklı payınız (yasal payınızın yarısı) korunur; vasiyetname açıldıktan sonra 1 yıl içinde tenkis davası açın. Vasiyetnamenin geçerlilik şartlarını da (el yazısı, tarih, imza, ehliyet) inceletin.
Annem sağlığında evi bana verdi, kardeşlerim sonradan dava açabilir mi?
Evet; bağışsa tenkis (saklı pay sınırı içinde) ve denkleştirme, tapuda "satış" görünüyor ama bedel ödenmediyse muris muvazaası davası açılabilir. Gerçek bedel ödendiyse ve ispatlanabiliyorsa dava reddedilir.
Vasiyetnameyi internetten şablonla bilgisayarda yazıp imzaladım, geçerli mi?
Hayır; el yazılı vasiyetname baştan sona el yazısıyla olmalıdır. Bilgisayar çıktısı yalnızca noterde resmî vasiyetname olarak düzenlenirse geçerlidir.
Veraset vergisi beyanını 4 ayda vermedim.
Vergi dairesi usulsüzlük cezası keser ama vergi ve intikal hakkı kaybolmaz; en kısa sürede beyanname verin. Miras bırakan yurt dışında vefat ettiyse süre 6 aydır.
Bu konuda sorunuzu yazın
Miras konusunda genel bilgi veren yapay zekâ asistanı. Günde 3 ücretsiz soru. İsim, TC, telefon gibi kişisel bilgi yazmayın — soru kaydedilmez, kimlik bilgisi istenmez.
Bu yazı Eylül 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık değildir. Kanun değişiklikleri ve içtihatlar sonucu etkileyebilir. Somut durumunuz için bir avukata başvurun.