Haciz: ev haczi kalktı mı, hangi mallar haczedilemez, araç ve banka haczi

Ödeme emrine itiraz edilmemiş veya itiraz kaldırılmışsa alacaklı, borçlunun mallarının haczini ister (İİK m.78). Haciz, borç miktarını ve masrafları karşılayacak kadar mal üzerinde yapılır; borcun çok üstünde mal haczedilmesi ("aşkın haciz") şikâyet konusudur. Uygulamada ilk haciz çoğunlukla banka hesaplarına, maaşa, araca ve tapuya UYAP üzerinden elektronik olarak konur; eve gelinmesi artık istisnadır.

Ev eşyası haczi

2012 değişikliğinden bu yana borçlunun ve ailesinin gerekli ev eşyası haczedilemez; aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazlası varsa fazlası haczedilebilir (m.82/3). Buzdolabı, çamaşır makinesi, televizyon, koltuk, yatak, bilgisayar (bir tane) haczedilmez; ikinci televizyon, lüks veya antika değer taşıyan eşya, borçlunun ticari malı haczedilebilir. Eve gelen icra memuru kapıyı açtırma yetkisine sahiptir (çilingir, kolluk); ancak yalnızca haczi caiz mal arar.

Haczedilemeyen diğer mallar (m.82)

Borçlunun ve ailesinin elbisesi; mesleğini sürdürmesi için gerekli alet, edevat ve kitaplar; çiftçinin gerekli araçları ve hayvanları; aile için iki aylık yiyecek; emekli aylığı ve SGK'dan bağlanan gelirler (nafaka ve SGK'nın kendi alacağı hariç, 5510 s. K. m.93); işsizlik ödeneği, sosyal yardımlar; hayat sigortası tazminatının bir kısmı; haline münasip ev: borçlunun oturduğu tek konut, "haline münasip" olduğu ölçüde haczedilemez (m.82/12) — ancak konut ipotekliyse ipotek alacaklısı için bu korunma yoktur ve kıymetli/lüks konutta mahkeme, satılıp borçluya uygun ev bedelinin bırakılmasına karar verebilir. Haczedilmezlik şikâyeti, haczi öğrenmeden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine yapılır.

Banka, maaş, araç, tapu

Banka hesabı: hesaptaki para tamamen haczedilebilir; maaş hesabına yatan ücret ise maaş haczi sınırıyla korunur, bankaya "bu hesap maaş hesabıdır" yazısı verilmelidir. Araç: trafik kaydına haciz şerhi konur; fiilen yakalanıp yediemine çekilmesi ayrıca istenir. Aracın satışı için değer tespiti ve ihale yapılır. Tapu: taşınmaza haciz şerhi konur, satış istenirse kıymet takdiri ve açık artırma. Haciz şerhi taşınmazı satmanıza engel değildir, ama alıcı hacizli devralır.

Başkasının malı haczedildiyse: istihkak

Haciz sırasında hazır bulunan üçüncü kişi (ev sahibi, eş, kiracı) "bu mal benim" diyerek istihkak iddiasında bulunur; fatura, ruhsat, kira sözleşmesiyle ispat gerekir. İcra mahkemesi karar verir; haksız istihkak iddiası tazminata yol açabilir. Borçluyla aynı evde yaşayan eşin eşyası konusunda kanun, ortak kullanımdaki eşyayı borçlunun sayar; ispat yükü üçüncü kişidedir.