Kefil olmak: sonuçları, eş rızası, adi ve müteselsil kefalet, 10 yıl sınırı, kefilin ödediğini geri alma

Kefalet, başkasının borcunu ödemeyi taahhüt etmektir (TBK m.581); imza atıldığı anda kefil, borçlu kadar ödeme yükümlüsü haline gelir. Türk hukuku kefili korumak için sıkı şekil şartları koyar: sözleşme yazılı olmalı; kefilin sorumlu olacağı azami tutar, kefalet tarihi ve müteselsil kefil olunuyorsa bu ibare kefilin kendi el yazısıyla yazılmalıdır (m.583). Bunlardan biri eksikse kefalet geçersizdir; bankaların matbu formlarında el yazısı kısmı bu yüzden vardır.

Eşin rızası

Evli kişinin kefil olabilmesi için eşinin yazılı rızası, en geç kefalet sözleşmesinin kurulması anında verilmiş olmalıdır (m.584); yoksa kefalet geçersizdir. Ayrılık kararı verilmiş veya ayrı yaşama hakkı doğmuşsa rıza aranmaz. Ticari işletme sahibi veya şirket ortağı/yöneticisinin işletme ile ilgili kefaletinde ve kredi kuruluşlarındaki bazı kredilerde 2013'ten beri eş rızası aranmaz; kural olarak bireysel kefaletlerde rıza şarttır. Rızası olmadan kefil olunan eş, geçersizliği takibe itirazda ileri sürer.

Adi mi, müteselsil mi?

Adi kefalette (m.585) alacaklı önce asıl borçluyu takip etmek zorundadır; kefile ancak borçlu aleyhine kesin aciz belgesi alınmışsa, borçlu iflas etmişse, konkordato mühleti almışsa veya takip önemli ölçüde güçleşmişse başvurabilir. Müteselsil kefalette (m.586) alacaklı, borçlu ödemede gecikince doğrudan kefile başvurabilir; ancak alacaklı, teslim edilmiş rehin ve teminatlar varsa önce onları paraya çevirmelidir. Bankalar hemen her zaman müteselsil kefalet ister. "Müteselsil" sözcüğü el yazısıyla yazılmamışsa kefalet adi kefalete dönüşür — bu, en sık kazanılan itirazdır.

Kefil neyden sorumludur?

Azami tutarla sınırlı olmak üzere: asıl borç, borçlunun kusuru ve temerrüdünün yasal sonuçları, alacaklının kefile bildirdiği takip masrafları, sözleşme faizinin işlemiş bir yılı ve işleyen yılın faizi (m.589). Azami tutarın üstü istenemez. Alacaklı, borçlunun ödemede gecikmesini kefile bildirmezse bildirimden önceki gecikme sonuçlarından kefil sorumlu tutulamaz (m.594). Kefil, asıl borçlunun sahip olduğu itirazları (borcun ödendiği, zamanaşımı, ayıp) alacaklıya karşı ileri sürebilir (m.591).

Süre: 10 yıl ve kurtulma halleri

Gerçek kişinin kefaleti, sözleşme tarihinden itibaren 10 yıl geçince kendiliğinden sona erer (m.598/3); daha uzun süre kararlaştırılsa bile 10 yılla sınırlıdır; uzatma ancak kefaletin bitiminden en erken 1 yıl önce yazılı beyanla yapılabilir. Diğer sona erme halleri: asıl borcun ödenmesi; alacaklının kefilin haklarını (rehin, teminat) kendi kusuruyla kaybetmesi (m.592); belirli süreli kefalette süre bitince alacaklının 1 ay içinde takip etmemesi (m.600); belirsiz süreli kefalette borç muaccel olunca kefilin alacaklıya "takip et" ihtarı verip 1 ay geçmesi (m.601); kredi limitinin kefilin bilgisi dışında artırılması (artan kısımdan sorumlu değildir); işçi kefaletinde iş ilişkisinin sona ermesi (m.603).

Kefil ödedi: geri alma

Borcu ödeyen kefil, ödediği oranda alacaklının haklarına halef olur (m.596): borçluya karşı rehin, ipotek ve icra dosyasındaki haklar kefile geçer; kefil borçluya rücu davası açar veya mevcut icra dosyasında alacaklı sıfatını devralır. Birden fazla kefil varsa aralarında pay oranında rücu edilir (m.587). Ödeme yapan kefil, alacaklıdan makbuz ve belgelerin devrini istemelidir; belgeleri vermeyen alacaklıya karşı ödemeden kaçınılabilir.

Kredi kartı ve kira kefaleti

Kredi kartı kefaletinde kefil, yalnızca kart hamilinin kefalet anındaki limiti kadar sorumludur; sonraki limit artışlarından sorumlu değildir (5464 s. K. m.24/A). Kira sözleşmesindeki kefalet; azami tutar ve süre yazılmamışsa geçersiz olabilir, yazılmışsa kefil kural olarak sözleşmenin ilk dönemi için sorumludur; uzayan kira dönemleri için kefalet ancak açık yazılı taahhütle sürer (Yargıtay). "Sözleşme uzadıkça kefalet devam eder" maddesi tek başına yeterli sayılmaz; en fazla 10 yıl kuralı burada da geçerlidir.