Engelli raporu (ÇÖZGER/erişkin) nasıl alınır, itiraz, engelli hakları: vergi indirimi, erken emeklilik, araç ÖTV, bakım aylığı

Engelli sağlık kurulu raporu, Sağlık Bakanlığı'nın yetkilendirdiği hastanelerin kurullarınca düzenlenir; erişkinler için Erişkin Engellilik Yönetmeliği, 0–18 yaş için ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) uygulanır. Rapor, engel oranını (%), "ağır engelli"/"tam bağımlı" ibaresini, süresini (sürekli/süreli) ve hangi haklar için geçerli olduğunu (vergi indirimi, ÖTV, EKPSS, bakım) belirtir; başvuruda hangi amaçla istediğinizi yazmanız önemlidir, çünkü sonradan amaç eklemek yeni rapor gerektirebilir.

Başvuru ve süreç

e-Devlet üzerinden veya yetkili hastanenin sağlık kurulu birimine dilekçe ile başvurulur; ilgili branşların muayeneleri yapılır (nöroloji, psikiyatri, ortopedi, KBB, göz…), her branş kendi oranını verir ve Balthazard formülüyle birleşik oran hesaplanır. Mevcut tüm hastalıkların tıbbi belgelerini (epikriz, MR, işitme testi, IQ testi) yanınızda götürün; belgesiz hastalığa oran verilmez. Rapor ortalama 2–6 haftada çıkar ve e-Devlet "Engelli Sağlık Kurulu Raporu Sorgulama"da görünür. Süreli raporlar bitmeden yenilenmelidir; haklar kesintiye uğrar.

Rapora itiraz

Rapora (oran, süre, ibare) tebliğden itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğü'ne itiraz edilir; müdürlük başka bir hastaneye sevk eder. İki rapor farklıysa dosya hakem hastaneye (Bakanlığın belirlediği) gönderilir ve hakem raporu kesindir. Kurumlar (SGK, vergi dairesi) da rapora itiraz edebilir. Oranı düşük gelen raporda yeniden başvuru için, durumunuz kötüleşmediyse genellikle 1 yıl beklenir; ancak yeni bir hastalık belgesiyle her zaman başvurulabilir.

%40 ve üzeri: temel haklar

Gelir vergisi engellilik indirimi (GVK m.31): %40–59 üçüncü derece, %60–79 ikinci, %80+ birinci derece; ücretlinin vergi matrahından her yıl güncellenen tutar düşülür, işverene raporla başvurulur; serbest meslek ve basit usul de yararlanır. Engelli emekliliği (5510 m.28): %60+ ise 15 yıl sigortalılık ve 3.960 gün, %50–59 ise 16 yıl/4.320 gün, %40–49 ise 18 yıl/4.680 gün ile yaş şartı aranmadan emeklilik; vergi indirim raporu aynı zamanda SGK için kullanılır (2008 öncesi sigortalılara geçiş hükümleri var). EKPSS ile kamuda engelli kadrosu; özel sektörde 50+ işçili işyerinde %3 engelli kotası (İş K. m.30) ve engelli işçi priminin devletçe karşılanması. Diğer: ücretsiz/indirimli toplu taşıma, müze ve milli park girişi, elektrik-su indirimleri (belediyeye göre), erken/farklı sınav hakları, indirimli uçak bileti (havayoluna göre), emlak vergisi muafiyeti (tek konut, %40+), telefon/internet indirimi (operatöre göre), askerlikten muafiyet/erteleme.

ÖTV muafiyetli araç

İki yol: (a) %90 ve üzeri engelli, kendisi araç kullanamıyorsa herhangi bir kişi tarafından kullanılmak üzere, "sürücü olamaz" şartı olmadan; (b) %90'ın altında ancak raporunda "özel tertibatlı araç kullanabilir" (H sınıfı ehliyet) yazanlar, tertibatlı araçla. Araç bedeli için üst sınır her yıl güncellenir (ÖTV K. m.7/2); sınır üstü araçta muafiyet uygulanmaz. Araç 5 yıl satılamaz/devredilemez (istisnaen ÖTV ödenerek); engellinin ölümü halinde mirasçılar için özel hükümler vardır. Her 5 yılda bir yeniden alınabilir. MTV muafiyeti de vardır.

Engelli aylığı ve evde bakım yardımı

Engelli aylığı (2022 s. K.): %40+ engelli, 18 yaş üstü, sosyal güvencesi olmayan ve hane içi kişi başı geliri asgari ücretin 1/3'ünün altında olanlara aylık; %70+ ise "başkasının yardımına muhtaç" için daha yüksek tutar. Başvuru SYDV (kaymakamlık). Evde bakım yardımı: raporunda "ağır engelli/tam bağımlı" yazan ve hane geliri şartını sağlayan engelliye bakan yakına aylık ödeme; Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü. Bu iki ödeme birlikte alınabilir ancak gelir hesabında birbirini etkileyebilir; güncel tutarlar her yıl değişir, kurum sayfasından kontrol edin.