Anlaşmalı boşanma mı, çekişmeli boşanma mı? Şartlar, süre, protokol

Bir yıl evli olma şartı, protokolde neler olmalı, tek celsede karar, çekişmeli boşanmada sebepler ve kusur, dava süresi, yetkili mahkeme, boşanma sonrası 300 gün ve kadının soyadı.

📅 Güncelleme: Eylül 2026⏱ 6 dk okuma📚 Aile hukuku

İlgili mevzuat: TMK m.166/3 (anlaşmalı boşanma)TMK m.161–166 (boşanma sebepleri)TMK m.168 (yetki)HMK (aile mahkemesi usulü)

Anlaşmalı boşanma (TMK m.166/3), evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya birinin davasını diğerinin kabul etmesi, hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve mali sonuçlar ile çocukların durumu hakkında yapılan protokolü uygun bulması ile gerçekleşir. Hâkim, protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; taraflar kabul ederse boşanma kararı verilir. Çoğu zaman tek duruşmada biter; dilekçe, protokol, nüfus kayıt örneği yeterlidir.

Protokolde neler olmalı?

Velayet ve kişisel ilişki (görüşme günleri, tatiller), iştirak nafakası (çocuk için) tutarı ve artış oranı, yoksulluk nafakası (varsa) veya karşılıklı feragat, maddi ve manevi tazminat veya feragat, mal paylaşımı (ev, araç, banka hesapları, ziynet), ortak borçlar, kadının soyadı talebi. Tazminat ve nafakadan feragat protokolde açıkça yazılmalıdır; yazılmayan konular sonradan dava konusu olabilir. Mal paylaşımından feragat ise boşanma kararı kesinleşince geçerli olur; protokolde açıkça "edinilmiş mallara katılma alacağından karşılıklı feragat" yazmalıdır.

Çekişmeli boşanma

Bir yıl dolmamışsa veya taraflar anlaşamıyorsa, sebeplere dayalı dava açılır: evlilik birliğinin temelinden sarsılması (şiddetli geçimsizlik, m.166/1 — en sık kullanılan), zina (m.161), hayata kast ve pek kötü muamele (m.162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat (m.163), terk (m.164, ihtar şartıyla), akıl hastalığı (m.165). Kusur, nafaka ve tazminatı belirler: tam kusurlu eş yoksulluk nafakası alamaz; az kusurlu eş tazminat isteyebilir. Deliller: tanık, mesaj kayıtları (hukuka uygun elde edilmiş), kolluk kayıtları, sağlık raporları, sosyal inceleme raporu. Süre: ilk derece 1–2 yıl, istinaf ile 3 yıla uzayabilir.

Yetkili mahkeme ve arabuluculuk

Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesinde açılır (m.168). Boşanma, velayet ve nafaka arabuluculuğa elverişli değildir; zorunlu arabuluculuk yoktur, yalnızca mal paylaşımına ilişkin alacaklar sonradan anlaşmayla çözülebilir.

Boşanmadan sonra

Karar kesinleşince nüfus kaydı güncellenir. Kadın için evlilik öncesi soyadına dönüş kuraldır; kocanın soyadını kullanmak isterse mahkemeden izin ister (m.173). Kadının yeniden evlenmesi için 300 günlük bekleme süresi (m.132) mahkeme kararıyla veya doğum/hamile olmadığını gösteren raporla kaldırılabilir. Boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde açılmayan nafaka ve tazminat davaları zamanaşımına uğrar (m.178); mal rejimi tasfiyesi davası ise 10 yıldır.

Protokolü imzalamadan önceProtokol, hâkim onayladıktan sonra mahkeme kararı gücündedir; "sonra düzeltiriz" yoktur. Nafaka artış oranı (TÜFE), görüşme düzeni ve mal paylaşımı maddelerini tek tek okuyun; kendinize ait ayrı bir avukat, tek avukatın iki tarafı temsil edemeyeceğini bilerek değerlendirin.

Ne zaman avukata başvurmalı?Anlaşmalı boşanmada bile protokolün hazırlanması (özellikle mal paylaşımı ve nafaka artışı) için avukat okuması önerilir; çekişmeli boşanmada, şiddet varsa, taşınmaz ve şirket payı söz konusuysa ya da velayet çekişmeliyse avukat şarttır. Geliri düşük olanlar barodan adli yardım ve ücretsiz avukat isteyebilir.

Sık sorulan sorular

Eşim boşanmak istemiyor, ben istiyorum. Ne olur?

Çekişmeli dava açılır; evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ispatlarsanız karşı tarafın rızası aranmaz. Kusuru tamamen sizde görürse hâkim, karşı tarafın itirazı halinde davayı reddedebilir (m.166/2).

Anlaşmalı boşanma davasında duruşmaya katılmak zorunda mıyım?

Evet; hâkim iradenizi bizzat dinlemek zorundadır (m.166/3). Vekil yeterli değildir. Yurt dışındaysanız SEGBİS ile bağlantı bazı mahkemelerce kabul edilmektedir.

Boşanma kararından vazgeçebilir miyim?

Karar kesinleşmeden önce (istinaf süresi içinde) taraflar davadan feragat edebilir veya kararı istinafa götürebilir. Kesinleştikten sonra yeniden evlenmek gerekir.

Ayrı yaşıyoruz ama boşanmadık; nafaka alabilir miyim?

Evet; ayrılık halinde "tedbir nafakası" ve TMK m.197 uyarınca eşin katkı yükümlülüğü için boşanma davası olmadan da aile mahkemesine başvurulabilir.

Bu konuda sorunuzu yazın

Aile hukuku konusunda genel bilgi veren yapay zekâ asistanı. Günde 3 ücretsiz soru. İsim, TC, telefon gibi kişisel bilgi yazmayın — soru kaydedilmez, kimlik bilgisi istenmez.

Bu yazı Eylül 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık değildir. Kanun değişiklikleri ve içtihatlar sonucu etkileyebilir. Somut durumunuz için bir avukata başvurun.