Nafaka: tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası — kim, ne kadar, ne kadar süre?

Nafaka dört türdür. Tedbir nafakası (m.169): boşanma davası süresince, dava tarihinden karara kadar eş ve çocuklar için hâkimin kendiliğinden hükmettiği nafaka. İştirak nafakası (m.182): boşanmadan sonra velayeti almayan ebeveynin çocuğun giderlerine katılma payı. Yoksulluk nafakası (m.175): boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin mali gücü oranında, süresiz ödenen nafaka. Yardım nafakası (m.364): yoksulluğa düşen altsoy, üstsoy ve kardeşe (kardeşte refah şartıyla) ödenen nafaka; boşanmayla ilgisi yoktur.

Yoksulluk nafakası: şartlar ve süre

Şartlar: boşanma ile yoksulluğa düşme (asgari geçim düzeyinin altında kalma; asgari ücretle çalışmak Yargıtay'a göre tek başına yoksulluğu kaldırmaz, tartışmalıdır), nafaka isteyenin kusurunun ağır olmaması, talep edilmiş olması (hâkim kendiliğinden veremez) ve ödeyenin mali gücü. Kanun süresiz der; bu, TBMM gündeminde tartışılan bir konudur; güncel durumu ve olası değişiklikleri Resmî Gazete'den doğrulayın. Nafaka alan eş evlenirse, evlenmeden fiilen evli gibi yaşarsa, yoksulluğu ortadan kalkarsa veya haysiyetsiz hayat sürerse nafaka kaldırılır (m.176). Ödeyenin mali durumu bozulursa indirim davası açılabilir.

Çocuk nafakası (iştirak) nasıl belirlenir?

Çocuğun yaşı, eğitim ve sağlık giderleri, yaşadığı sosyal çevre, her iki ebeveynin geliri değerlendirilir; belirli bir tarife yoktur. Hâkim gelecek yıllar için artış oranı (genellikle TÜFE) belirleyebilir (m.330/son). Nafaka çocuk 18 yaşını doldurunca kendiliğinden sona erer; ancak eğitimi devam eden ergin çocuk için ebeveynler eğitim bitene kadar yükümlüdür (m.328/2) — bunu ergin çocuk kendisi "yardım nafakası" olarak ister. Velayeti alan taraf da çocuğun giderlerine katılır; iştirak nafakası tüm gideri karşılamaz.

Artırım, indirim, kaldırma

Tarafların mali durumu veya çocuğun ihtiyaçları değişirse aile mahkemesinde nafaka uyarlama davası açılır; genellikle son karardan en az 1 yıl geçmesi ve değişikliğin somut olması aranır. Kararda TÜFE artışı yazılmışsa her yıl otomatik artar, dava gerekmez.

Nafaka ödenmezse

Nafaka alacağı diğer alacaklardan önceliklidir: maaş haczinde sıraya girmez, dörtte bir sınırı işleyen nafakada uygulanmaz, emekli aylığından kesilebilir. İcra takibi başlatıldıktan sonra alacaklının şikâyetiyle icra ceza mahkemesi, ödenmeyen aylık nafaka için üç aya kadar tazyik hapsi verebilir (İİK m.344); borç ödenince hapis kalkar. Şikâyet süresi ödemenin yapılmadığı tarihten itibaren 3 aydır ve birikmiş nafaka değil, takipten sonraki cari aylar için uygulanır. Ödeyen taraf ödemeleri mutlaka banka üzerinden, açıklamaya "nafaka + ay" yazarak yapmalıdır.