Haklı fesih mi, istifa mı? Ücret ödenmiyor, sigorta eksik, mobbing

İstifa ile haklı fesih arasındaki fark, kıdem tazminatının alınıp alınmamasıdır. Sebepsiz istifa eden işçi tazminat alamaz; İş Kanunu m.24'teki sebeplerle sözleşmeyi bitiren işçi ise kıdem tazminatını alır (ihbar tazminatı almaz, çünkü derhal fesih yapmıştır).

Haklı fesih sebepleri (m.24)

Ücretin ödenmemesi: Ücret, fazla mesai, prim gibi ödemelerin kanun veya sözleşmeye uygun yapılmaması (m.24/II-e). Tek bir gecikme değil, ödenmeme veya süreklilik arz eden gecikme aranır. Ayrıca m.34: ücret ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir sebep dışında ödenmezse işçi iş görmekten kaçınabilir; bu, fesih sayılmaz. Sigortanın eksik bildirilmesi: primlerin gerçek ücretten düşük bildirilmesi veya hiç bildirilmemesi Yargıtay'a göre haklı fesih sebebidir. Mobbing ve hakaret: işverenin veya vekilinin işçiye hakaret, tehdit, cinsel taciz, sistematik psikolojik baskı (m.24/II-b, c, d). Sağlık: işin işçinin sağlığı için tehlikeli olması (m.24/I). Çalışma koşullarında esaslı değişiklik (m.22): işveren ücret, görev, işyeri gibi esaslı koşulları işçinin yazılı kabulü olmadan değiştiremez; işçi altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse değişiklik bağlamaz. İşveren değişikliği dayatırsa işçi haklı fesih yapabilir.

Nasıl yapılır?

Fesih yazılı olmalı ve sebep açıkça yazılmalıdır; noter ihtarnamesi en güvenli yoldur (e-posta veya elden imzalı teslim de kullanılır ama ispatı zayıftır). Metinde: hangi sebeple, hangi maddeye dayanarak, hangi tarihten itibaren feshedildiği ve kıdem tazminatı ile diğer alacakların istendiği yazılır. "İstifa ediyorum" ifadesinden kaçının; "iş sözleşmemi haklı nedenle feshediyorum" yazın.

Altı iş günü kuralı (m.26)

Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa (hakaret, taciz, mobbing) dayanan fesih hakkı, olayın öğrenildiği günden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır; bu süre geçtikten sonra o olaya dayanarak haklı fesih yapılamaz. Ücret ödenmemesi gibi süregelen hallerde süre her ödeme gününden yeniden işler.

Delil

Ücret için banka dökümü ve bordro; sigorta için e-Devlet SGK hizmet dökümü; mobbing için yazışmalar, tanıklar, varsa doktor raporu, işverene yapılmış yazılı şikâyetler. Mobbing en zor ispatlanan sebeptir; olayları tarih-saat-tanık ile not edin.

Fesihten sonra

İşveren tazminat ödemezse arabuluculuk → iş mahkemesi. Haklı fesih ihtarnamesi işsizlik ödeneği başvurusunda da işe yarar: SGK çıkış kodu doğru bildirilmezse İŞKUR başvurusu reddedilebilir; itiraz yolu vardır.