Kıdem tazminatı: kimler alır, nasıl hesaplanır?

Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışmış işçinin iş sözleşmesi kanunda sayılan şekillerde sona erdiğinde, her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında ödenen paradır. Hâlâ yürürlükte olan 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenir.

Kimler alır?

Bir yılı doldurmuş işçi şu hallerde kıdem tazminatına hak kazanır: işveren sözleşmeyi haklı sebep dışında feshederse (performans, ekonomik neden, işyeri kapanması dahil); işçi İş Kanunu m.24'teki haklı sebeplerle (ücretin ödenmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması, mobbing, sağlık sebepleri) feshederse; muvazzaf askerlik; yaşlılık/emeklilik aylığı almak veya emeklilik için gerekli sigortalılık süresi ve prim gününü doldurmak (SGK'dan "kıdem tazminatına esas yazı"); kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması; işçinin ölümü (mirasçılara).

Kimler alamaz?

Sebepsiz istifa eden işçi ve işveren tarafından m.25/II'deki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (hırsızlık, işverene hakaret, üst üste devamsızlık gibi) nedeniyle haklı feshedilen işçi kıdem tazminatı alamaz. Belirli süreli sözleşmenin süresi dolarak sona ermesinde de kural olarak ödenmez.

Hesap

Son giydirilmiş brüt ücret esas alınır: çıplak ücrete yemek, yol, ikramiye, prim gibi düzenli ödemelerin bir günlük tutarı eklenir. Bu günlük ücret × 30 × tam yıl sayısı; artan aylar ve günler oranlanır. Tazminat, her yıl Ocak ve Temmuz'da güncellenen kıdem tazminatı tavanını (en yüksek devlet memuruna ödenen emekli ikramiyesi) aşamaz; tavanın üstündeki ücretlerde tavan tutar uygulanır. Kıdem tazminatından gelir vergisi kesilmez, yalnızca damga vergisi kesilir.

Zamanaşımı ve faiz

1 Ocak 2018'den sonra sona eren sözleşmelerde kıdem, ihbar ve kötü niyet tazminatlarında zamanaşımı beş yıldır (7036 s. Kanun). Geç ödenen kıdem tazminatına fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz işler; bu, gecikmeyi işveren için pahalı hale getirir.