İşçi alacakları için arabuluculuk ve iş mahkemesi süreci

İş ilişkisinden doğan alacak ve tazminat talepleri ile işe iade taleplerinde, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 s. Kanun m.3). Arabuluculuk son tutanağı olmadan açılan dava usulden reddedilir.

1. Hazırlık: hangi alacaklar?

Tipik kalemler: kıdem ve ihbar tazminatı, ödenmemiş ücret, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücreti, kullanılmayan yıllık izin ücreti (m.59; sözleşme sona erince ödenir), ikramiye/prim, asgari geçim indirimi farkları. Her kalem için elinizdekiler: iş sözleşmesi, bordrolar, banka dökümleri, SGK hizmet dökümü (e-Devlet), giriş-çıkış kayıtları, yazışmalar, tanık isimleri. SGK dökümü ile gerçek ücret arasında fark varsa (elden ödeme), bu farkı ispat etmek işçiye düşer.

2. Arabuluculuk

Başvuru, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna (ya da UYAP/e-Devlet üzerinden) yapılır. Büro bir arabulucu atar; taraflar anlaşarak da arabulucu seçebilir. Arabulucu üç hafta içinde (zorunlu hallerde bir hafta uzatma) süreci bitirir. Anlaşma olursa tutanak ilam hükmündedir; olmazsa son tutanak düzenlenir. Anlaşamama halinde ilk iki saat ücreti devlet öder. Arabuluculukta talep edilen tutarlar ve karşı teklifler dava açıldığında delil olarak kullanılamaz; rahatça pazarlık yapılabilir.

3. Dava

Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren — işe iade dışında — alacak davaları için özel bir süre yoktur; zamanaşımı (ücret alacaklarında 5 yıl, tazminatlarda 5 yıl) içinde iş mahkemesinde dava açılır. Dava belirsiz alacak davası olarak açılabilir; tutar bilirkişi hesabından sonra netleşir. Süreç: dilekçeler, ön inceleme, tanık dinleme, bilirkişi raporu, karar; büyük şehirlerde 1–2 yıl, istinaf ile 3 yıla uzayabilir. Harç ve avans işçi tarafından yatırılır; adli yardımdan yararlanılabilir.

4. Karar sonrası

Karar kesinleşince veya istinaf aşamasında icra edilebilir hale gelince ilamlı icra ile tahsil edilir. İşveren şirket tasfiye olmuşsa veya ödeme gücü yoksa alacak riskte kalır; bu nedenle süreci geciktirmemek önemlidir.

Faiz

Kıdem tazminatına fesih tarihinden mevduata uygulanan en yüksek faiz; ücret ve fazla mesai alacaklarına mevduata uygulanan en yüksek faiz (temerrütten itibaren); ihbar ve yıllık izin ücretine yasal faiz işler. Faiz talebi dilekçede istenmelidir.